خوشبختانه با کشف واکسن فلج اطفال در دهه 1950، بهطور چشمگیری از شیوع این بیماری جلوگیری شده است. یکی از موفقترین و پرکاربردترین واکسنها در تاریخ پزشکی است که در کاهش نرخ ابتلا و شیوع این بیماری در دنیا نقش دارد. فلج اطفال یک بیماری ویروسی حاد و بسیار واگیردار است که میتواند به سرعت از طریق تماس با ترشحات آلوده به ویروس، مانند مدفوع یا ترشحات بینی و دهان، منتقل شود. این ویروس به سیستم عصبی حمله کرده و میتواند منجر به فلج دائمی و حتی مرگ شود.
واکسن فلج اطفال بزنم یا انفولانزا
واکسن فلج اطفال چیست؟
واکسن فلج اطفال یک واکسن ایمن است که برای پیشگیری از بیماری فلج اطفال طراحی شده است. این واکسن با تحریک سیستم ایمنی بدن، تولید آنتیبادیهایی را که میتوانند در برابر ویروس فلج اطفال مقاومت کنند، آغاز میکند. این درمان بهطور خاص برای جلوگیری از عوارض شدید این بیماری از جمله فلج، ناتوانی دائمی و مرگ استفاده میشود. این واکسن به دو نوع اصلی تزریقی و خوراکی وجود دارد که بسته به شرایط منطقهای و برنامههای واکسیناسیون هر کشور مورد استفاده قرار میگیرد. جهت تزریق واکسن فلج اطفال میتوانید به دکتر بهار پورروشنی، بهترین متخصص اطفال در تهران مراجعه کنید.
واکسن فلج اطفال خوراکی است یا تزریقی؟
این واکسن در دو نوع خوراکی و تزریقی وجود دارد، هرکدام با ویژگیها و مزایای خاص خود. واکسن خوراکی بهعنوان اولین گزینه در بسیاری از کشورها استفاده میشود و بهراحتی بهصورت قطرهای مصرف میشود. در مقابل، واکسن تزریقی که بهطور معمول در برخی از کشورهای پیشرفته و برای تقویت ایمنی بیشتر بهکار میرود، بهصورت تزریق عضلانی یا زیرجلدی تجویز میشود.
واکسن خوراکی
این نوع واکسن بهطور معمول به صورت قطرهای خورده میشود و به عنوان واکسن زنده ضعیفشده شناخته میشود. OPV برای ایجاد ایمنی در برابر ویروس فلج اطفال در دستگاه گوارش و تخلیه سریع آنتیبادیها مفید است. این نوع واکسن به ویژه در کشورهایی با سیستم بهداشتی محدود بسیار کاربرد دارد.
واکسن تزریقی
این نوع واکسن بهصورت تزریق زیر جلدی انجام میشود و نوعی غیرفعال است که شامل ویروس کشته شده فلج اطفال است. واکسن IPV در کشورهای پیشرفته بیشتر استفاده میشود و با ایجاد ایمنی در بدن، از شیوع ویروس جلوگیری میکند. این نوع واکسن برای ایمنی طولانیمدتتر در برابر ویروس مناسب است.
تزریق واکسن فلج اطفال ضروری است؟
فلج اطفال یک بیماری بسیار مسری است که میتواند به سرعت بین افراد منتقل شود. این بیماری باعث فلج شدن اعضای بدن و در برخی موارد منجر به مرگ میشود. تنها راه موثر برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری و قطع زنجیره انتقال آن، واکسیناسیون است. با دریافت، خطر گسترش ویروس به دیگران بهطور چشمگیری کاهش میدهد. با واکسیناسیون عمومی و پوشش مناسب، نسلهای بعدی از ابتلا به این بیماری ایمن میشوند و جامعه از تهدید این بیماری نجات پیدا میکند.
بیشتر بخوانید: سرماخوردگی کودکان
واکسن فلج اطفال در چه سنی زده میشود؟
واکسیناسیون فلج اطفال برای کودکان از بدو تولد شروع میشود. اولین دوز واکسن در سن شش هفتگی به کودکان داده میشود و سپس در سنین 4 ماهگی، 6 ماهگی و 18 ماهگی واکسنهای بعدی تجویز میشود. پس از این سنین، در برخی مناطق، دوزهای تقویتی واکسن فلج اطفال به کودکان بالاتر از 5 سال نیز داده میشود تا ایمنی آنها در برابر این بیماری حفظ شود. رعایت این زمانبندی بسیار مهم است زیرا این واکسنها ایمنی مؤثر و پایدار در برابر ویروس فلج اطفال ایجاد میکنند.
| سن کودک | نوع واکسن | روش مصرف | توضیحات |
|---|---|---|---|
| 2 ماهگی | واکسن تزریقی (IPV) | تزریق عضلانی یا زیرجلدی | نخستین دوز واکسن فلج اطفال بهصورت تزریقی تزریق میشود. |
| 4 ماهگی | واکسن تزریقی (IPV) | تزریق عضلانی یا زیرجلدی | دوز دوم واکسن برای تقویت ایمنی تجویز میشود. |
| 6 ماهگی | واکسن تزریقی (IPV) | تزریق عضلانی یا زیرجلدی | دوز سوم واکسن برای افزایش ایمنی و محافظت بیشتر است. |
| 18 ماهگی | واکسن تزریقی (IPV) | تزریق عضلانی یا زیرجلدی | دوز چهارم واکسن تزریقی بهعنوان یادآور استفاده میشود. |
| 4 تا 6 سالگی | واکسن خوراکی (OPV) | مصرف خوراکی (قطره) | در برخی کشورها واکسن خوراکی بهعنوان دوز یادآور تجویز میشود. |
| 6 سالگی | واکسن تزریقی (IPV) | تزریق عضلانی یا زیرجلدی | دوز تقویتی در این سن بهمنظور حفظ ایمنی تجویز میشود. |
بیشتر بخوانید: رفلاکس نوزادان
زمان و روش مصرف واکسن فلج اطفال
زمانبندی دقیق و روش مناسب برای دریافت از اهمیت زیادی برخوردار است تا از بروز بیماری پیشگیری شود. واکسن فلج اطفال معمولاً در چند دوز مختلف و در سنین مختلف به کودکان داده میشود تا ایمنی کامل در برابر بیماری فراهم شود. این واکسن در دو نوع خوراکی و تزریقی در دسترس است و روش مصرف آن به نوع واکسن و برنامه واکسیناسیون بستگی دارد.
موارد مصرف واکسن فلج اطفال
واکسن فلج اطفال برای پیشگیری از بیماری فلج اطفال در کودکان و بزرگسالان استفاده میشود. که نقش مهمی در کاهش میزان ابتلا به فلج اطفال در سراسر جهان دارد. در برخی از کشورها، برای پیشگیری از شیوع این بیماری، این واکسن بهطور اجباری در برنامههای واکسیناسیون ملی قرار گرفته است. همچنین، این در مناطق شیوع بیماری یا مناطقی که خطر ابتلا به فلج اطفال بیشتر است، در زمانهای اپیدمی، تجویز میشود.
عوارض واکسن فلج اطفال
واکسیناسیون فلج اطفال بهطور کلی ایمن و مؤثر است و عوارض جانبی آن بهندرت جدی هستند. این واکسن برای جلوگیری از بیماری فلج اطفال طراحی شده است که میتواند به فلج دائمی یا حتی مرگ منجر شود. عوارض واکسن خفیف و موقتی هستند و بهطور کلی به خطرات کمتری نسبت به خود بیماری فلج اطفال دارند.
عوارض شایع واکسن فلج اطفال
درد یا تورم در محل تزریق یکی از عوارض شایع واکسن فلج اطفال است که در واکسنهای تزریقی مشاهده میشود. این عارضه بهطور معمول بعد از چند ساعت بهبود مییابد و نگرانی خاصی ایجاد نمیکند. این نوع عوارض کامل موقتی هستند و در اکثر موارد پس از مدتی از بین میروند. تب ملایم نیز یکی دیگر از عوارض رایج پس از دریافت واکسن فلج اطفال است. برخی از کودکان ممکن است دچار تب خفیف بعد از دریافت واکسن شوند که معمولاً ظرف یک یا دو روز کاهش مییابد. این تب معمولاً نشاندهنده واکنش طبیعی بدن به واکسن است و خود به خود برطرف میشود.
عوارض نادر واکسن فلج اطفال
در موارد بسیار نادر، واکسن فلج اطفال ممکن است برخی عوارض شدیدتر ایجاد کند که در واکسنهای خوراکی مشاهده میشود. یکی از این عوارض پلیومیلیت مرتبط با واکسن است که ممکن است موجب نوعی فلج موقت در فرد دریافتکننده شود. این عارضه در کشورهای توسعهیافته که واکسن تزریقی معمولاً استفاده میشود، کمتر مشاهده میشود.
روش اثر واکسن فلج اطفال
واکنش بدن به واکسن فلج اطفال بهاینصورت است که زمانی که واکسن به بدن تزریق یا خورده میشود، سیستم ایمنی بدن شروع به شناسایی ویروس فلج اطفال میکند. واکسن یا شامل ویروس کشتهشده (IPV) یا ویروس ضعیفشده (OPV) است. بدن سپس آنتیبادیهایی تولید میکند که قادرند با ویروس فلج اطفال مقابله کنند. این آنتیبادیها بهعنوان محافظ در بدن باقی میمانند و در صورت مواجهه با ویروس فلج اطفال در آینده، بدن به سرعت به ویروس واکنش نشان میدهد و از ابتلا به بیماری جلوگیری میکند.
موارد منع مصرف واکسن فلج اطفال
واکسن فلج اطفال یکی از ایمنترین و موثرترین روشها برای پیشگیری از این بیماری است، اما در برخی شرایط خاص باید از تجویز آن خودداری شود. این شرایط معمولاً مربوط به مشکلات سلامتی خاص یا حساسیتهای فردی است که میتواند بر ایمنی و اثربخشی واکسن تاثیر بگذارد. در این بخش به موارد منع مصرف پرداخته میشود.
- حساسیت به اجزای واکسن مثل نئومایسین یا استرومایسین
- مشکلات ایمنی کودکان با نقص ایمنی یا بیماریهایی مانند ایدز
- تب یا بیماری شدید کودکانی که دچار تب بالا یا بیماری شدید هستند
نتیجهگیری
واکسن فلج اطفال یکی از مهمترین راههای پیشگیری از بیماری فلج اطفال است که از زمان کشف آن، نقش حیاتی در کاهش مرگومیر و ناتوانی ناشی از این بیماری ایفا کرده است. با رعایت دقیق زمانبندی واکسیناسیون و تجویز واکسنهای مناسب، میتوانیم از ریشهکن شدن فلج اطفال در سطح جهانی اطمینان حاصل کنیم و سلامت نسلهای آینده را تضمین کنیم.
سوالات متداول
اگرچه بیشتر برای کودکان تجویز میشود، در برخی موارد خاص مانند سفر به مناطق با شیوع بالای پولیو یا در صورت آسیبپذیری سیستم ایمنی، ممکن است بزرگسالان نیز به دریافت واکسن نیاز داشته باشند. توصیه میشود در چنین شرایطی با پزشک خود مشورت کنید.
بسیار موثر است و در بیشتر موارد از ابتلا به بیماری جلوگیری میکند. در موارد نادر، ممکن است فردی که واکسن دریافت کرده، به پولیو مبتلا شود، اما این موارد بسیار کم هستند و واکسن بهطور کلی محافظت بسیار بالایی ارائه میدهد.
در دوران بارداری، بهطور کلی توصیه نمیشود که واکسن فلج اطفال دریافت شود، مگر اینکه پزشک تشخیص دهد که این واکسن برای سلامت مادر و جنین ضروری است. در صورت لزوم، بهتر است با پزشک متخصص مشورت کنید.