رفلاکس نوزادان که به عنوان رفلاکس معده به مری یک بیماری شایع است که بسیاری از نوزادان و کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد. رفلاکس نوزاد که با برگشت محتویات معده به مری ایجاد می شود، می تواند باعث ناراحتی نوزاد و نگرانی والدین شود. در این مقاله، ما علل، علائم، استراتژیهای مدیریتی و زمان مراجعه به پزشک در مورد رفلاکس نوزاد را بررسی میکنیم.
رفلاکس نوزادان چیست؟
رفلاکس نوزادان، که با برگشت غیرارادی محتویات معده (شیر و اسید) به سمت میشود. این اتفاق به دلیل نابالغ بودن و شل بودن اسفنکتر تحتانی مری رخ میدهد. ماهیچهای حلقوی است که مانند یک دریچه عمل کرده و باید محتویات را درون معده نگه دارد. در نوزادان، این دریچه هنوز کامل توسعه نیافته و بهطور موقت باز میشود و اجازه میدهد شیر یا اسید به مری برگردد. رفلاکس نوزادان یک وضعیت خوشخیم و موقتی است. در اغلب موارد، با رشد و تکامل سیستم گوارشی کودک (تا حدود ۶ تا ۱۲ ماهگی)، این بیماری خود به خود برطرف میشود و نیازی به درمان دارویی جدی ندارد.
نحوه آروغ گیری نوزاد
علت رفلاکس نوزادان چیست؟
رفلاکس در نوزادان به دلیل نارس بودن سیستم گوارشی آنها اتفاق میافتد. در واقع، دریچهای که بین معده و مری قرار دارد و وظیفهاش جلوگیری از بازگشت محتویات معده به مری است، در نوزادان هنوز بهطور کامل تکامل نیافته است. به همین دلیل، وقتی نوزاد شیر میخورد، ممکن است مقداری از شیر همراه با اسید معده به سمت مری و حتی دهان برگردد.
نابالغ بودن اسفنکتر تحتانی مری
علت رفلاکس نوزادان، نابالغی عضلهای به نام اسفنکتر تحتانی مری (LES) است. این عضله، که در انتهای مری قرار دارد و به معده متصل میشود، نقش یک دریچه یکطرفه را ایفا میکند تا محتویات معده پس از ورود غذا، بالا نیایند. در نوزادان، این دریچه هنوز کامل توسعه نیافته است. به همین دلیل، بهطور مکرر و خودبهخودی شل شده و باز میماند و به اسید و شیر اجازه میدهد به مری بازگردد.
تغذیه با مایعات
رژیم غذایی نوزادان بهطور کامل از مایعات (شیر مادر یا شیر خشک) تشکیل شده است. از آنجا که مایعات بهمراتب راحتتر از مواد جامد به سمت بالا برمیگردند، احتمال بروز رفلاکس در این سن بیشتر است. این موضوع تا زمانی ادامه دارد که نوزاد شروع به خوردن غذاهای نیمهجامد کند و دستگاه گوارش او بهتدریج تکامل یابد.
وضعیت خوابیده یا افقی بدن
نوزادان بیشتر ساعات شبانهروز را در حالت خوابیده یا افقی سپری میکنند. در این وضعیت، نیروی جاذبه زمین که در بزرگسالان به پایین ماندن غذا در معده کمک میکند، عملاً تأثیری ندارد. همین امر باعث میشود محتویات معده راحتتر به مری بازگردند، بهویژه اگر نوزاد بلافاصله بعد از شیر خوردن دراز بکشد.
تغذیه بیش از حد
در صورت تغذیه زیاد در هر وعده، معده نوزاد بیش از ظرفیت خود پر میشود. این افزایش حجم، فشار درون معده را بالا میبرد و باعث باز شدن موقت دریچه LES میشود. و بخشی از شیر و اسید معده به مری بازمیگردند و نوزاد دچار استفراغ یا بالا آوردن شیر میشود.
مشکلات زمینهای یا آلرژی
در برخی نوزادان، رفلاکس ممکن است به دلیل عوامل زمینهای دیگر ایجاد یا تشدید شود. آلرژی به پروتئین شیر گاو در شیر خشک یا حتی در شیر مادر میتواند موجب التهاب دیواره معده و مری شده و رفلاکس را بدتر کند. تنگی پیلور تنگ شدن خروجی معده یا فتق در کودکان و نفخ در کودکان از علل نادر ولی مهمی هستند که علائمشان شبیه رفلاکس است. در این موارد، استفراغ پرتابی بوده و نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارد.
تفاوت رفلاکس نوزادان با حساسیت به پروتئین گاوی
رفلاکس و حساسیت به پروتئین شیر گاوی دو مشکل شایع در دوران نوزادی هستند که گاهی علائم مشابهی دارند مانند استفراغ یا بیقراری بعد از شیر خوردن. با این حال، منشأ و نحوه درمان آنها کامل متفاوت است. رفلاکس نوزادان ناشی از نابالغ بودن دریچه بین معده و مری است و با رشد نوزاد و تکامل سیستم گوارشی بهتدریج بهبود مییابد. اما حساسیت به پروتئین شیر گاوی یک واکنش ایمنی بدن به پروتئینهای موجود در شیر گاو است که میتواند دستگاه گوارش، پوست و حتی دستگاه تنفسی را درگیر کند.
جدول مقایسه رفلاکس و حساسیت به پروتئین گاوی در نوزادان
| ویژگیها | رفلاکس نوزادان | حساسیت به پروتئین شیر گاوی (CMPA) |
|---|---|---|
| علت اصلی | نابالغ بودن اسفنکتر تحتانی مری (LES) | واکنش سیستم ایمنی به پروتئین شیر گاو |
| سن شروع | از بدو تولد تا حدود ۶ ماهگی | از بدو تولد تا چند ماهگی (در نوزادان تغذیهشده با شیر گاو یا مادر مصرفکننده لبنیات) |
| علائم اصلی | بالا آوردن شیر، استفراغ خفیف، سوزش یا بیقراری بعد از تغذیه | استفراغ، اسهال یا یبوست، نفخ زیاد، خون در مدفوع، بثورات پوستی، بیقراری شدید |
| الگوی رشد نوزاد | طبیعی و بدون تأثیر بر وزنگیری | ممکن است باعث اختلال در وزنگیری یا کماشتهایی شود |
| درگیری سیستمهای دیگر | فقط سیستم گوارش (مری و معده) | گوارشی، پوستی (اگزما، قرمزی)، تنفسی (سرفه یا خسخس) |
| تأثیر نوع تغذیه | در همه نوزادان ممکن است رخ دهد، حتی با شیر مادر | در نوزادانی که از شیر خشک گاوی یا شیر مادر مصرفکننده لبنیات تغذیه میکنند |
| روش تشخیص | بر اساس شرح حال و مشاهده علائم، گاهی نیاز به بررسیهای ساده | از طریق حذف لبنیات از رژیم مادر یا تغییر شیر خشک به نوعهای هیپوآلرژنیک |
| درمان اصلی | اصلاح وضعیت تغذیه، خواب نیمهنشسته، صبر تا تکامل سیستم گوارش | حذف پروتئین شیر گاو از رژیم مادر یا استفاده از شیر خشکهای ویژه |
| پیشآگهی | معمولاً تا ۱۲ ماهگی برطرف میشود | در بیشتر موارد تا ۱ تا ۳ سالگی از بین میرود |
بیشتر بخوانید: چکاپ دوره ای نوزادان
علائم رفلاکس نوزادان
شناسایی علائم رفلاکس در نوزاد برای مدیریت و درمان مؤثر آن بسیار مهم است. در بیشتر موارد رفلاکس نوزادان طبیعی و گذراست، اما آشنایی با نشانههای آن به والدین کمک میکند تا بتوانند بین حالت طبیعی و موارد نیازمند پیگیری پزشکی تفاوت قائل شوند.
تف کردن (بالا آوردن شیر)
یکی از علامت رفلاکس در نوزادان، تف کردن یا بالا آوردن مقدار کمی شیر پس از تغذیه است. چند دقیقه بعد از شیر خوردن رخ میدهد و در بیشتر موارد طبیعی و بیضرر است، مگر اینکه مقدار آن زیاد یا همراه با ناراحتی شدید نوزاد باشد.
بهترین دکتر اطفال کیست؟ پروفایل دکتر بهار پورروشنی در مطب چی
تحریکپذیری در حین شیردهی
برخی نوزادان هنگام شیر خوردن بیقرار یا گریهدار به نظر میرسند. این رفتار میتواند نشانهای از سوزش یا ناراحتی مری در اثر برگشت اسید معده باشد. اگر نوزاد در میانهی تغذیه ناگهان از مکیدن دست بکشد یا سرش را عقب بکشد، احتمال دارد رفلاکس علت آن باشد.
بههم پیچیدن بدن نوزاد
اگر نوزاد در هنگام یا بعد از تغذیه بدن خود را خم کرده یا بههم میپیچد، ممکن است احساس سوزش یا فشار در ناحیهی معده داشته باشد. این وضعیت به علت بالا آمدن اسید یا شیر به مری است و بهعنوان یکی از نشانههای ناراحتی ناشی از رفلاکس شناخته میشود.
سرفه یا خسخس مداوم
رفلاکس گاهی میتواند باعث تحریک گلو و مجاری تنفسی شود. وقتی اسید معده به پشت حلق یا مجاری تنفسی برسد، ممکن است سرفهی خشک یا خسخس سینه ایجاد کند. این نشانهها شبها یا پس از شیر خوردن تشدید میشود.
افزایش وزن ضعیف
در مواردی که رفلاکس شدید باشد، نوزاد ممکن است به دلیل بیمیلی به شیر خوردن یا استفراغ مکرر، بهخوبی وزن نگیرد. کاهش یا توقف افزایش وزن یکی از نشانههایی است که نیاز به بررسی توسط پزشک دارد.
سکسکههای مکرر و ترشح آب دهان
سکسکههای مکرر و ترشح زیاد آب دهان از دیگر علائم احتمالی رفلاکس هستند. رفلاکس اسید میتواند باعث تحریک عصب دیافراگم شود و سکسکه را افزایش دهد. ترشح زیاد بزاق نیز واکنشی طبیعی برای محافظت از مری در برابر اسید معده است.
تشخیص رفلاکس نوزادان
تشخیص اغلب بر اساس علائم و سابقه پزشکی نوزاد است. پزشکان اطفال ممکن است یک معاینه فیزیکی انجام دهند و در مورد الگوهای تغذیه و رفتار آنها بپرسند. در برخی موارد، آزمایشات بیشتر، مانند سونوگرافی یا پروب pH، ممکن است برای رد سایر شرایط ضروری باشد.
بیشتر بخوانید: بیماری های گوارشی کودکان
پیشگیری از رفلاکس نوزادان
در حالی که رفلاکس نوزاد یک وضعیت موقتی است، چندین استراتژی می تواند به مدیریت علائم کمک کند:
تکنیک های تغذیه
تغذیه های کوچکتر و مکرر: به جای تغذیه زیاد، مقادیر کمتری را به دفعات بیشتر ارائه دهید. این می تواند به کاهش فشار روی معده کمک کند. نگه داشتن کودک در وضعیت درست هنگام شیر خوردن می تواند به جلوگیری از رفلاکس کمک کند. در حین و بعد از شیر دادن به نوزاد کمک کنید آروغ بزندتا هوای محبوس شده آزاد شود.
نگهداری کودک
کودک خود را به مدت 20 تا 30 دقیقه پس از شیر دادن در وضعیت عمودی نگه دارید. این می تواند کمک کند تا غذا راحت ترپایین برود. بالا بردن سر تخت می تواند به کاهش علائم رفلاکس در هنگام خواب کمک کند.
رژیم غذایی برای مادران شیرده
در صورت شیردهی، برخی از مواد غذایی مانند لبنیات، کافئین و غذاهای تند را از رژیم غذایی خود حذف کنید چون ممکن است علائم رفلاکس را در برخی از نوزادان تشدید کند.
نحوه درست کردن شیر خشک
در صورت تغذیه با شیر خشک، برخی از والدین متوجه می شوند که غلیظ کردن شیر خشک با غلات برنج (پس از مشورت با پزشک اطفال) می تواند به کاهش دوره های رفلاکس کمک کند.
داروها
در موارد رفلاکس شدید که بر سلامت یا تغذیه کودک اثر می گذارد، پزشک اطفال ممکن است داروهایی برای کاهش اسید معده یا بهبود حرکت تجویز کند.
چه زمانی باید به دنبال مراقبت پزشکی بود؟
رفلاکس نوزادان در اکثر موارد یک عارضه موقتی است و بهطور طبیعی بهبود مییابد، درک علائم هشداردهنده که میتوانند نشاندهنده یک مشکل جدیتر یا تبدیل رفلاکس به بیماری رفلاکس معده به مری باشند، حیاتی است. مهمترین زنگ خطر است. اگر نوزاد به دلیل درد یا بازگشت مکرر غذا، از تغذیه امتناع کند یا طبق نمودارهای رشد، وزن کافی اضافه نکند، لازم است سریعاً تحت درمان قرار گیرد. وجود رگههای خون در شیر برگشتی یا استفراغ (که ممکن است شبیه دانههای قهوه باشد) یا خون در مدفوع، نیاز به بررسی فوری برای رد کردن خونریزی گوارشی دارد.
نتیجه گیری
رفلاکس نوزادان یک بیماری شایع و در بسیاری از موارد موقتی است که با تکامل سیستم گوارشی کودک تا حدود یک سالگی بهطور خود به خود برطرف میشود. با این حال، درک علل زمینهای، شناسایی دقیق علائم به ویژه رفلاکس پنهان، و اجرای صحیح راهبردهای مدیریتی (شامل اصلاح وضعیت تغذیه و آروغگیری)، میتواند نقش بسزایی در کاهش درد و ناراحتی نوزاد و آرامش والدین داشته باشد.