تغذیه نوزاد از دغدغههای اصلی والدین است. نوزاد در سال اول زندگی به چه مواد غذاییای نیاز دارد و چقدر و چگونه باید او را تغذیه کنید؟ در ادامهی این مطلب توصیههای کارشناسان را میخوانید اما به خاطر داشته باشید که الگوی تغذیهای خاصی برای نوزادان وجود ندارد.
تغذیه نوزاد شامل چه چیزهایی میشود؟
تغذیه نوزاد شامل تمام شیوه های تغذیه ای برای نوزادان از بدو تولد تا یک سالگی است. پزشکان تغذیه با شیر مادر را برای شش ماه اول زندگی و به دنبال آن ادامه شیردهی در کنار غذاهای کمکی تا حداقل دو سالگی توصیه می کنند. این رویکرد تغذیه بهینه را ارائه می دهد و از سیستم ایمنی کودک حمایت می کند.
بیشتر بخوانید: چکاپ دوره ای نوزادان
تغذیه با شیر مادر
تغذیه با شیر مادر به عنوان استاندارد طلایی برای نوزادان شناخته میشود، زیرا به طور منحصر به فردی نیازهای تغذیهای آنها را برطرف میکند. شیر مادر ترکیبی متوازن از پروتئینها، چربیها، کربوهیدراتها، ویتامینها و مواد معدنی ارائه میدهد که رشد سالم نوزاد را تضمین میکند. شیر مادر به راحتی قابل هضم است و مواد مغذی ضروری را با نسبت مناسبی به نوزاد میرساند. این شیر حاوی آنتیبادیهایی است که به تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک میکنند و او را در برابر عفونتها و بیماریها محافظت میکنند. برای داشتن شیردهی موفق، توصیه میشود شیردهی را در یک ساعت اول پس از تولد آغاز کنید. مادر باید میزان کافی مایعات مصرف کند.
تغذیه با شیر خشک
شیر خشک یک جایگزین مناسب برای والدینی است که نمیتوانند یا ترجیح میدهند نوزاد خود را با شیر مادر تغذیه نکنند. شیر خشک به گونهای طراحی شده است که ترکیبات مورد نیاز نوزاد را مشابه شیر مادر تأمین کند و حاوی مواد مغذی ضروری باشد. انواع شیر خشک شامل شیر خشک مبتنی بر شیر گاو است که رایجترین نوع برای نوزادان سالم محسوب میشود و شیر خشکهای مبتنی بر سویا یا ضد حساسیت که برای نوزادانی با آلرژی یا حساسیتهای غذایی توصیه میشوند. انتخاب نوع شیر خشک باید با توجه به نیازهای خاص نوزاد و با مشورت پزشک انجام شود تا سلامت و رشد نوزاد تضمین شود.
معرفی غذاهای جامد
در حدود شش ماهگی، بسیاری از نوزادان آماده مصرف غذاهای جامد میشوند. معرفی مواد جامد در زمان مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ارائه زودهنگام یا دیرهنگام غذاهای جامد میتواند منجر به کمبودهای تغذیهای یا تأخیر در رشد شود. نشانههایی که نشان میدهد نوزاد آماده غذاهای جامد است شامل توانایی کنترل سر به صورت پیوسته، از بین رفتن رفلکس رانشی زبان که اجازه میدهد غذا به پشت دهان منتقل شود و همچنین نشان دادن علاقه به غذایی است که دیگران میخورند. والدین باید با دقت این نشانهها را مشاهده کنند و غذای جامد را به تدریج و به صورت مناسب معرفی نمایند تا تجربه تغذیهای سالم و ایمن برای نوزاد فراهم شود.
زمانبندی تغذیه نوزاد
تغذیه نوزاد در سال اول زندگی باید منظم و متناسب با سن و نیازهای او انجام شود. در ماههای اولیه، نوزاد به دفعات بیشتری نیاز به تغذیه دارد، اما با گذر زمان و افزایش ظرفیت معده، تعداد وعدهها کاهش یافته و حجم هر وعده افزایش پیدا میکند.در نوزادان تازه متولد شده تا یک ماهگی، بهتر است هر دو تا سه ساعت یک بار، بهطور متوسط ۳۰ تا ۹۰ میلیلیتر شیر به نوزاد داده شود. از یک تا دو ماهگی، تعداد وعدهها به ۷ تا ۹ بار در روز کاهش مییابد و حجم هر وعده به حدود ۹۰ تا ۱۲۰ میلیلیتر افزایش پیدا میکند.
جدول زمانبندی تغذیه نوزاد
| سن نوزاد | تعداد وعدههای روزانه | حجم تقریبی هر وعده | توضیحات |
|---|---|---|---|
| ۰ تا ۱ ماه | ۸ تا ۱۲ وعده | 30 تا 90 میلیلیتر | هر 2 تا 3 ساعت؛ بیشتر به تقاضای نوزاد توجه شود |
| ۱ تا ۲ ماه | 7 تا 9 وعده | 90 تا 120 میلیلیتر | فواصل بین وعدهها کمی طولانیتر میشود |
| ۲ تا ۴ ماه | 6 تا 8 وعده | 120 تا 150 میلیلیتر | نوزاد معمولاً ظرفیت معده بیشتری دارد |
| ۴ تا ۶ ماه | 5 تا 7 وعده | 150 تا 180 میلیلیتر | شروع آمادگی برای غذاهای تکمیلی در انتهای این بازه |
| ۶ تا ۸ ماه | 4 تا 6 وعده | 180 تا 210 میلیلیتر | وعدهها با غذاهای تکمیلی ترکیب میشوند |
| ۸ تا ۱۲ ماه | 4 تا 5 وعده | 210 تا 240 میلیلیتر | حجم شیر کم کم کاهش یافته و غذاهای جامد بیشتر وارد میشوند |
چگونه متوجه شویم تغذیه نوزاد مناسب است؟
تغذیه نوزاد یکی از مهمترین عوامل رشد و سلامت او در سال اول زندگی است. والدین نگران هستند که آیا نوزادشان به اندازه کافی شیر میخورد و نیازهای تغذیهایاش برطرف میشود یا خیر. خوشبختانه، چند نشانه ساده اما قابل اعتماد وجود دارد که نشان میدهد تغذیه نوزاد مناسب است. با توجه به وزنگیری، رفتار نوزاد، وضعیت پستان مادر و الگوی ادرار و مدفوع، میتوان به راحتی وضعیت تغذیه نوزاد را ارزیابی کرد.
سفتی و نرمی پستان
وجود شیر در پستان باعث سفتی آن میشود و پس از تغذیه نوزاد و خروج شیر، پستان باید نرمتر و سبکتر احساس شود. این تغییر حالت نشاندهنده این است که نوزاد به طور مؤثر شیر میخورد و مقدار کافی از شیر دریافت میکند.
رفتار نوزاد پس از تغذیه
نوزادی که به اندازه کافی تغذیه شده باشد، پس از سیری احساس آرامش و رضایت میکند. گریه یا بیقراری مداوم میتواند نشانهای از گرسنگی یا دریافت ناکافی شیر باشد.
وزنگیری مناسب نوزاد
نوزادان کمی پس از تولد مقداری از وزن خود را از دست میدهند؛ نزدیک به ۷ درصد وزن اولیه در روزهای ابتدایی طبیعی است. دو هفته پس از تولد، وزن نوزاد باید به تدریج افزایش یابد. تا ۴ ماهگی، نوزاد باید بهطور متوسط هفتهای ۱۷۰ تا ۲۲۵ گرم افزایش وزن داشته باشد و از ۴ تا ۷ ماهگی نیز افزایش وزن هفتگی حدود ۱۱۵ تا ۱۷۰ گرم مناسب است. افزایش وزن منظم و مناسب نشاندهنده تغذیه کافی و رشد سالم نوزاد است.
دفعات ادرار و پوشک
در روزهای ابتدایی تولد، شیر مادر غلیظ است و حجم کمی دارد. نوزاد ممکن است تنها یک یا دو پوشک در روز خیس کند. با ادامه تغذیه طبیعی، تعداد پوشکها باید به حداقل روزی شش بار برسد که نشانه دریافت کافی مایعات و تغذیه مناسب است.
دفعات و رنگ مدفوع
در ماه اول، نوزاد باید تقریباً سه بار در روز مدفوع کند و رنگ آن در پنج تا هفت روز اول تولد، روشن تا زرد خردلی باشد. بعد از یک ماهگی، دفعات مدفوع کاهش مییابد و ممکن است بعضی روزها نوزاد اصلاً مدفوع نکند. با شروع غذای جامد، دفعات مدفوع دوباره افزایش مییابد و حداقل به یک بار در روز میرسد. این روند طبیعی نشان میدهد که دستگاه گوارش نوزاد سالم است و تغذیه او مناسب است.
چه زمانی میتوان به نوزاد غذا داد؟
تغذیه نوزاد در سال اول زندگی به تدریج تغییر میکند و شناخت زمان مناسب برای معرفی غذاهای جامد اهمیت ویژهای دارد. شروع غذاهای جامد در زمان مناسب باعث رشد سالم، پیشگیری از کمبودهای تغذیهای و شکلگیری عادات غذایی صحیح در نوزاد میشود. والدین با توجه به نشانههای آمادگی نوزاد و رعایت نکات ایمنی میتوانند به تدریج غذاهای مکمل شیر را وارد رژیم غذایی کودک کنند.
تغذیه انحصاری با شیر تا شش ماهگی
نوزادان تا حدود شش ماهگی تنها به شیر مادر یا شیر خشک نیاز دارند و تغذیه با این روشها به طور کامل نیازهای آنان را تأمین میکند. ارائه غذاهای جامد قبل از این سن میتواند مشکلات گوارشی ایجاد کند و همچنین احتمال کمبود مواد مغذی را افزایش دهد.
نشانههای آمادگی نوزاد برای غذای جامد
نوزادان در حدود شش ماهگی شروع به نشان دادن علائمی میکنند که آماده دریافت غذاهای جامد هستند. از مهمترین این نشانهها میتوان به توانایی کنترل سر به صورت پایدار، از بین رفتن رفلکس رانشی زبان و نشان دادن علاقه به غذای دیگران اشاره کرد. در این مرحله، نوزاد قادر است غذا را به پشت دهان خود منتقل کند و شروع به جویدن و بلعیدن مواد نرم نماید.
زمانبندی مناسب برای معرفی غذاهای جامد
زمانبندی مناسب برای معرفی غذاهای جامد اهمیت زیادی دارد. شروع غذای جامد خیلی زود یا خیلی دیر میتواند منجر به کمبودهای تغذیهای یا تأخیر در رشد شود. بهترین روش این است که غذاهای نرم و ساده مانند پوره میوهها یا سبزیجات به تدریج و با حجم کم به رژیم غذایی نوزاد اضافه شوند و واکنشهای او به هر ماده غذایی به دقت مشاهده شود.
غذاهای جامد به عنوان مکمل شیر
والدین باید توجه داشته باشند که غذاهای جامد تنها مکمل شیر هستند و جایگزین آن نمیشوند. شیر مادر یا شیر خشک همچنان منبع اصلی تغذیه نوزاد در سال اول است و غذاهای جامد به تدریج سهم خود را افزایش میدهند. رعایت این اصول باعث میشود نوزاد به شکل سالم و ایمن رشد کند و عادتهای تغذیهای مناسبی از همان ابتدا شکل بگیرد.
نتیجه گیری
تغذیه نوزاد در سال اول زندگی نقش اساسی در رشد جسمی، ذهنی و عاطفی او دارد. شیر مادر بهترین و کاملترین منبع تغذیه نوزاد است و در صورت نیاز، شیر خشک یا ترکیبی از آنها میتواند جایگزین مناسبی باشد. رعایت زمانبندی مناسب وعدههای غذایی، توجه به علائم گرسنگی و سیری، پیگیری وزنگیری و دفعات ادرار و مدفوع نوزاد به والدین کمک میکند تا مطمئن شوند نوزاد به اندازه کافی تغذیه میشود.