اسهال در کودکان یکی از مشکلات شایع است که میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. این مشکل ممکن است به دلیل عفونتهای ویروسی، باکتریایی، مصرف غذاهای آلوده، یا مشکلات گوارشی دیگر بروز کند. در بسیاری از موارد، اسهال به طور موقت است، اما در صورتی که به درستی مدیریت نشود، میتواند منجر به کمآبی بدن و مشکلات جدیتری در کودک شود. از این رو، شناسایی علت، علائم و نحوه درمان صحیح اسهال در کودکان اهمیت زیادی دارد.
اسهال در کودکان چیست؟
اسهال به وضعیت گوارشی اطلاق میشود که در آن کودک به دفعات زیاد و با مدفوعی رقیق و آبکی دفع میکند. این وضعیت میتواند ناشی از عفونتهای ویروسی، باکتریایی، آلرژی غذایی، یا مشکلات هضم غذا باشد. اسهال در کودکان به خودی خود ظرف چند روز بهبود مییابد، اما در موارد شدید مشکلاتی مانند کمآبی بدن، کاهش وزن و ضعف عمومی ایجاد میکند. جهت درمان اسهال در کودکان میتوانید به دکتر بهار پورروشنی، متخصص کودکان و نوزادان مراجعه کنید.
علائم اسهال در کودکان
علائم اسهال در کودکان به شرح زیر است:
- مدفوع رقیق و آبکی: کودک به طور مکرر مدفوعی رقیق یا آبکی دفع میکند.
- دلدرد: کودک ممکن است شکایت از درد شکم و گرفتگی داشته باشد.
- تب: در برخی موارد، اسهال با تب همراه است.
- استفراغ: در بعضی از انواع اسهال، کودک ممکن است استفراغ نیز داشته باشد.
- کمآبی بدن: در صورتی که اسهال شدید باشد، نشانههایی از کمآبی بدن مانند خشکی دهان، کاهش ادرار و خواب آلودگی مشاهده میشود.
- بیاشتهایی: کودک ممکن است تمایلی به خوردن غذا نداشته باشد.
بیشتر بخوانید: نفخ شکم در کودکان
علت اسهال در کودکان
علتهای اسهال در کودکان میتوانند متنوع باشند:
- عفونتهای ویروسی: ویروسهایی مانند روتاویروس و نورویروس شایعترین علتهای اسهال ویروسی در کودکان هستند.
- عفونتهای باکتریایی: باکتریهایی مانند سالمونلا و شیگلا میتوانند باعث اسهال شدید در کودکان شوند.
- آلرژیهای غذایی: برخی از کودکان به مواد خاص غذایی حساسیت دارند که میتواند موجب اسهال شود.
- آنتیبیوتیکها: مصرف آنتیبیوتیکها میتواند موجب تغییر در تعادل باکتریهای روده و بروز اسهال شود.
- مشکلات گوارشی: اختلالاتی مانند سندروم روده تحریکپذیر (IBS) یا بیماری سلیاک نیز ممکن است باعث اسهال مزمن شوند.
بیشتر بخوانید: بیماریهای شایع کودکان
انواع اسهال در کودکان
- اسهال حاد: این نوع اسهال به مدت کوتاه (کمتر از ۲ هفته) و اغلب به دلیل عفونت ویروسی یا باکتریایی رخ میدهد.
- اسهال مزمن: اگر اسهال بیشتر از ۲ هفته ادامه پیدا کند، به عنوان اسهال مزمن شناخته میشود. این نوع اسهال ممکن است به علت بیماریهای گوارشی، آلرژیهای غذایی یا اختلالات دیگر باشد.
- اسهال رقیق یا آبکی: این نوع اسهال به دلیل عفونتهای ویروسی یا باکتریایی است که منجر به از دست دادن مایعات و الکترولیتها میشود.
تشخیص اسهال در کودکان
تشخیص اسهال در کودکان بر اساس معاینه بالینی و بررسی تاریخچه پزشکی کودک انجام میشود. در برخی موارد، آزمایشهای اضافی مانند آزمایش مدفوع برای تشخیص علت عفونت یا بررسی وجود خون و مخاط در مدفوع ضروری است. در صورتی که اسهال بیش از حد طول بکشد یا علائم دیگری مانند تب شدید، استفراغ مداوم و کمآبی بدن مشاهده شود، ممکن است پزشک درخواست آزمایشهای تخصصیتری کند.
پیشگیری از اسهال در کودکان
برای پیشگیری از اسهال در کودکان، رعایت اصول بهداشت فردی و محیطی بسیار مهم است. اولین و سادهترین اقدام، شستن دستهاست. والدین باید به کودکان خود آموزش دهند که دستهای خود را پس از استفاده از توالت و قبل از غذا خوردن به خوبی بشویند. این کار از انتقال باکتریها و ویروسهای عامل اسهال جلوگیری میکند. همچنین، از آب و غذاهای آلوده باید پرهیز کرد. در صورتی که به مناطق با شرایط بهداشتی نامناسب سفر میکنید، استفاده از آب بستهبندی شده و رعایت بهداشت تغذیهای ضروری است. همچنین واکسیناسیون روتاویروس در دوران نوزادی میتواند از بروز اسهال ویروسی جلوگیری کند و کودک را از خطرات ناشی از این بیماری مصون کند.
تغذیه مناسب در زمان اسهال کودکان
در زمان اسهال، تغذیه کودک نقش مهمی در تسریع روند بهبودی دارد. اولویت در این شرایط باید تأمین مایعات باشد تا از کمآبی بدن جلوگیری شود. مصرف محلولهای الکترولیت مانند ORS (محلول خوراکی ضد کمآبی) به خصوص در روزهای اول اسهال توصیه میشود، زیرا این محلولها به جایگزینی الکترولیتها و مایعات از دست رفته کمک میکنند. علاوه بر مایعات، باید به کودک غذاهایی ساده و سبک داده شود که برای معده آسیبدیده راحت هضم شوند. غذاهایی مانند برنج ساده، سیبزمینی پخته، توست خشک و موز میتوانند به حفظ انرژی و بهبود وضعیت گوارشی کودک کمک کنند.
تغذیه غیرمجاز در زمان اسهال در کودکان
در زمان اسهال، برخی از غذاها باید از رژیم غذایی کودک حذف شوند تا از تشدید علائم جلوگیری شود. غذاهای چرب، سرخشده و غذاهای سنگین که هضم آنها دشوار است، باید به طور کامل از برنامه غذایی کودک حذف شوند. همچنین، مصرف لبنیات و نوشیدنیهای کافئیندار مانند چای یا قهوه میتواند سیستم گوارشی کودک را تحریک کرده و علائم اسهال را بدتر کند. همچنین باید از دادن آبمیوههای شیرین و قنددار به کودک خودداری کرد، زیرا این نوشیدنیها میتوانند موجب تشدید اسهال شوند. مهمترین نکته در تغذیه کودک در زمان اسهال، تأمین مایعات، غذاهای کمچرب و ساده و اجتناب از مواد غذایی سنگین و تحریککننده است.
نتیجهگیری
اسهال در کودکان یک مشکل شایع است که ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد. در بیشتر موارد، اسهال خود به خود و ظرف مدت کوتاهی بهبود مییابد. اما در صورتی که علائم شدید باشد یا بیش از چند روز ادامه یابد، باید به پزشک مراجعه کنید. رعایت نکات بهداشتی، تغذیه مناسب و مصرف مایعات کافی میتواند به بهبود سریعتر کودک کمک کند و از بروز مشکلات ناشی از کمآبی بدن جلوگیری کند.