یکی از مشکلات شایع و اولیه در نوزادان و کودکان ادرار سوختگی است. که در بسیاری از موارد در ماههای اولیه نوزاد به دلیل حساسیت بالای پوستی رخ میدهد. این عارضه به شکل قرمزی، التهاب و گاهی زخم در ناحیه پوشک ظاهر میشود و میتواند باعث بیقراری و ناراحتی نوزاد شود. در این مقاله از دکتر بهار پورروشنی به علت و عوامل این عارضه میپردازیم.
ادرار سوختگی در نوزاد چیست؟
ادرار سوختگی یا التهاب پوست ناشی از پوشک یکی از مشکلات شایع در نوزادان است که به شکل قرمزی، التهاب و گاهی پوسته پوسته شدن پوست ناحیه پوشک دیده میشود. این مشکل زمانی که پوست نوزاد برای مدت طولانی در معرض رطوبت، ادرار یا مدفوع قرار بگیرد و لایه محافظ پوست آسیب میبیند. ادرار سوختگی میتواند باعث سوزش و ناراحتی نوزاد شود و در صورت عدم درمان به موقع ممکن است منجر به عفونت گردد.
علت ادرار سوختگی در نوزادان چیست؟
ادرار سوختگی به دلیل ترکیب رطوبت، اصطکاک و تماس پوست حساس نوزاد با مواد تحریک کننده ایجاد میشود. با این حال، برخی عوامل خاص احتمال بروز این مشکل را افزایش میدهند:
تعویض دیرهنگام پوشک
در صورتی که ادرار یا مدفوع به مدت طولانی بر روی پوست نوزاد بماند. باعث تخریب لایه محافظ پوست و نفوذ مواد شیمیایی تحریککننده موجود در ادرار و مدفوع میشود. این عامل یکی از شایعترین دلایل ادرار سوختگی است.
حساسیت به مواد شیمیایی در پوشک
برخی نوزادان به مواد موجود در پوشک، دستمال مرطوب، یا حتی شویندههای لباس حساسیت دارند. این حساسیت میتواند باعث قرمزی و التهاب شدیدتر از حالت عادی شود.
جهت مشاوره بیشتر با شماره زیر تماس حاصل فرمایید.
استفاده از پوشک کوچک یا نامناسب
پوشکهایی که بیش از حد تنگ هستند یا تهویه کافی برای نوزاد ندارند، باعث افزایش اصطکاک و رطوبت در بین پاهای نوزاد میشوند. همچنین پوشکهای بیکیفیت که قدرت جذب کمی دارند، پوست را برای مدت بیشتری مرطوب نگه میدارند.
بیشتر بدانید: اگزمای پوستی در کودکان؛ علل، علائم و درمان کامل
اسهال یا ادرار مکرر
در دورههایی که نوزاد دچار اسهال یا ادرار زیاد است، پوست بیشتر در معرض رطوبت و مواد شیمیایی قرار میگیرد و احتمال سوختگی افزایش پیدا میکند.
شستشو با صابونها و شویندههای قوی
پوست نوزاد بسیار نازک و حساس است و شستشو با صابونهای معطر یا شویندههای قوی میتواند چربی طبیعی پوست را از بین برده و آن را نسبت به تحریکات محیطی آسیبپذیرتر کند.
عفونتهای قارچی یا باکتریایی هم زمان
گاهی ادرار سوختگی در ابتدا ساده است، اما میتواند به دلیل وجود رطوبت مداوم، قارچها یا باکتریها در محل رشد میکنند و التهاب را تشدید میکنند.
علائم و نشانههای ادرار سوختگی در نوزاد
ادرار سوختگی همراه با تغییرات واضح در پوست و رفتار نوزاد است. والدین باید این علائم را بهموقع شناسایی کنند تا از پیشرفت التهاب و ایجاد عفونت جلوگیری شود. مهمترین نشانهها عبارتند از:
- قرمزی و التهاب پوست در ناحیه پوشک
- حساسیت و درد هنگام لمس یا شستشو
- بیقراری یا گریه بیشتر در طول روز
- پوسته پوسته شدن پای نوزاد
- تاولهای کوچک روی پوست
- وجود ترشح یا بوی نامطبوع
- افزایش گرمای موضعی پوست
- پخش شدن التهاب به رانها و شکم پایین
بیشتر بدانید: لیست غذاهای آلرژی زا برای كودكان ; غذاهای حساسیتزا
عوارض ادرار سوختگی در نوزاد در صورت عدم درمان
ادرار سوختگی اگر در مراحل اولیه شناسایی و درمان نشود، میتواند از یک التهاب خفیف به یک مشکل جدی پوستی تبدیل شود. این وضعیت نه تنها باعث ناراحتی نوزاد میشود، بلکه ممکن است به مشکلات طولانیمدت نیز منجر گردد. مهمترین عوارض عبارتند از:
گسترش التهاب به سایر نواحی پوست
در صورت بیتوجهی، قرمزی و التهاب میتواند از ناحیه پوشک به رانها، باسن و حتی پایین شکم گسترش پیدا کند و نواحی بیشتری از پوست را درگیر کند.
ایجاد زخم و ترکهای پوستی
خشکی و آسیبدیدگی شدید پوست میتواند باعث ایجاد ترک، بریدگیهای سطحی یا حتی زخمهای باز شود که روند بهبودی را طولانیتر و دردناکتر میکند.
رطوبت مداوم محیط پوشک شرایط ایدهآلی برای رشد قارچها و باکتریها ایجاد میکند. این عفونتها باعث ترشح، بوی نامطبوع و تشدید التهاب میشوند و نیاز به درمان دارویی پیدا میکنند.
عفونت قارچی یا باکتریایی
آسیبهای مکرر به پوست حساس نوزاد ممکن است باعث شود در آینده نیز این نواحی نسبت به تحریکات جزئی واکنش شدیدتری نشان دهند و سریعتر دچار التهاب شوند.
درد و سوزش شدید همراه با بیخوابی
سوختگی و التهاب شدید باعث میشود نوزاد هنگام حرکت، خواب یا حتی آرام نشستن دچار درد و سوزش شود که میتواند الگوی خواب او را مختل کند و منجر به بیقراری مداوم گردد.
افزایش حساسیت پوستی در آینده
بیقراری، بیخوابی و درد مداوم میتواند روی اشتها و تغذیه نوزاد تاثیر منفی بگذارد که در نهایت روند رشد او را کند میکند.
درمان دارویی ادرار سوختگی در نوزاد
اگر ادرار سوختگی شدید باشد یا به درمانهای خانگی پاسخ ندهد، مراجعه به پزشک ضروری است تا داروی مناسب تجویز شود.
کرمها و پمادهای ضد التهاب
پزشک ممکن است کرمهای حاوی هیدروکورتیزون ملایم یا سایر داروهای ضد التهاب را برای کاهش قرمزی و التهاب تجویز کند. این کرمها باید طبق دستور پزشک و فقط برای مدت محدود استفاده شوند تا از عوارض جانبی جلوگیری شود.
داروهای ضد قارچ در صورت عفونت
اگر ادرار سوختگی همراه با علائم عفونت قارچی مانند نقاط قرمز کوچک اطراف التهاب یا ترشح باشد، پزشک از کرمهای ضد قارچ مانند کلوتریمازول یا میکونازول استفاده میکند. این داروها رشد قارچ را متوقف کرده و باعث بهبود سریعتر پوست میشوند.
آنتیبیوتیک موضعی در صورت عفونت باکتریایی
در موارد نادر که عفونت باکتریایی ایجاد شده باشد، ممکن است پزشک پمادهای آنتیبیوتیک مانند موپیروسین را تجویز کند.
روشهای خانگی درمان ادرار سوختگی در نوزاد
در مراحل اولیه ادرار سوختگی، بسیاری از موارد با مراقبتهای خانگی ساده و رعایت بهداشت بهبود پیدا میکنند. این روشها نه تنها التهاب را کاهش میدهند، بلکه به ترمیم سریعتر پوست نیز کمک میکنند:
- استفاده از کرم محافظ پوست
- تعویض به موقع پوشک
- استفاده از پارچه یا گاز استریل
- خشک نگه داشتن پوست نوزاد
- استفاده از کمپرس آب ولرم
روشهای پیشگیری از ادرار سوختگی در نوزاد
پیشگیری از ادرار سوختگی بهترین و موثرترین راه برای حفظ سلامت پوست حساس نوزاد است. با رعایت چند نکته ساده اما کلیدی، میتوان از بروز این مشکل ناخوشایند جلوگیری کرد و پوست نوزاد را سالم و شاداب نگه داشت:
- انتخاب پوشک مناسب
- استفاده از پودر یا کرم پیشگیرانه
- تعویض منظم پوشک
- اجازه دادن به پوست برای تنفس
نتیجهگیری
ادرار سوختگی یکی از مشکلات شایع و قابل پیشگیری در نوزادان است که میتواند با رعایت نکات ساده بهداشتی و مراقبتی، به راحتی کنترل و درمان شود. شناخت علل و علائم این عارضه به والدین کمک میکند تا در مراحل اولیه، اقدامات لازم را انجام دهند و از پیشرفت التهاب و بروز عوارض جدی جلوگیری کنند. انتخاب پوشک مناسب، تعویض به موقع، شستشوی ملایم و استفاده از کرمهای محافظ، از مهمترین راهکارهای پیشگیری به شمار میروند. در موارد شدیدتر نیز مراجعه به پزشک و استفاده از درمانهای دارویی زیر نظر متخصص، بهترین راه برای حفظ سلامت پوست نوزاد است.
سوالات متداول
- آیا نوع پوشک در بروز ادرار سوختگی تأثیر دارد؟
بله، پوشکهای با جذب کم یا نامناسب میتوانند رطوبت را برای مدت طولانی روی پوست نگه دارند. همچنین پوشکهایی که خیلی تنگ یا بدون تهویه مناسب هستند، اصطکاک و رطوبت را بیشتر میکنند. - آیا شستشوی زیاد ناحیه پوشک باعث بهبود ادرار سوختگی میشود؟
شستشو با آب ولرم و شویندههای ملایم مناسب است اما شستشوی بیش از حد و استفاده از صابونهای قوی میتواند پوست را خشک و تحریک کند، پس باید متعادل باشد. - آیا ادرار سوختگی میتواند عفونت ایجاد کند؟
بله، اگر درمان نشود، پوست آسیبدیده مستعد عفونت قارچی یا باکتریایی میشود که نیاز به درمان دارویی دارد. - آیا هوای آزاد دادن به نوزاد کمک میکند؟
بله، گذاشتن نوزاد بدون پوشک برای مدتی کوتاه، به خشک شدن و تنفس پوست کمک کرده و روند بهبودی را تسریع میکند.