مسمومیت غذایی در کودکان، یکی از مشکلات رایجی است که باعث نگرانی والدین میشود. شناخت علت، علائم و نحوه مراقبت از کودک در چنین شرایطی اهمیت زیادی در بهبود سریع و جلوگیری از خطرات احتمالی دارد. دکتر بهار پورروشنی، متخصص کودکان، نوزادان و نوجوانان، با خدمات پیشرو در زمینه رشد و نمو، واکسیناسیون، بیماری های گوارش، آسم و آلرژی و بیماریهای عفونی است.
علل مسمومیت غذایی در کودکان
علل مسمومیت غذایی در کودکان، به مصرف غذاهای آلوده به باکتریها، ویروسها، انگلها یا سموم شیمیایی برمیگردد. یکی از مهمترین دلایل، نگهداری نامناسب مواد غذایی در دمای غیر مجاز است که موجب رشد میکروبها میشود. همچنین، مصرف محصولات لبنی یا گوشتهای نپخته یا تاریخ گذشته، سبزیجات نشسته، یا آب آلوده، احتمال مسمومیت را افزایش میدهد.
در کودکان خردسال که علاقهمند به امتحان کردن اشیای مختلف با دهان هستند، مصرف تصادفی مواد غذایی فاسد یا ناسازگار با بدن ممکن است رخ دهد. بهطور کلی، نداشتن بهداشت فردی و محیطی در هنگام تهیه، نگهداری و مصرف غذا یکی از دلایل اصلی بروز بیماریهای شایع کودکان است.
علائم مسمومیت غذایی در کودکان چیست؟
علائم مسمومیت غذایی در کودکان به سرعت بعد از مصرف غذای آلوده ظاهر میشود و شدت آن بسته به نوع میکروب یا سم، میزان مصرف و وضعیت سلامت کودک متفاوت است. شایعترین علائم شامل تهوع، استفراغ، اسهال و گاهی همراه با خون یا مخاط، درد شکمی و دلپیچه و تب در نوزادان است. در برخی موارد، تب، بیحالی، بیاشتهایی و کم آبی بدن نیز مشاهده میشود.
در کودکانی که دچار اسهال و استفراغ مداوم هستند، نشانههایی مثل خشکی دهان، کاهش اشک، ادرار کم یا تیره، خواب آلودگی غیر عادی یا تحریک پذیری هشدار دهنده کم آبی میباشد و نیاز فوری به بررسی و درمان پزشکی دارد. تشخیص سریع این علائم کمک میکند تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.
چه غذاهایی بیشتر باعث مسمومیت میشوند؟
برخی غذاها بیشتر از بقیه مستعد آلودگی و ایجاد مسمومیت غذایی در کودکان هستند، به ویژه اگر به درستی نگهداری یا پخته نشوند. از جمله این غذاها میتوان به گوشت قرمز و مرغ نپخته یا نیم پز اشاره کرد که حاوی باکتریهایی مثل سالمونلا یا اشرشیا کلی باشند. تخممرغ خام یا نیمپز نیز یکی از منابع شایع آلودگی میکروبی است. محصولات لبنی غیر پاستوریزه مثل شیر یا پنیرهای محلی نیز در صورت آلوده بودن، خطرناک هستند.
علاوه بر این، غذاهای دریایی نپخته یا فاسد، سبزیجات و میوههای نشسته یا ضد عفونی نشده، و غذاهای مانده و دوباره گرم شده، منبع آلودگی هستند. مصرف فست فودهای خیابانی و خوراکیهای فرآوری شده بیکیفیت نیز در کودکان حساس، احتمال بروز مسمومیت را افزایش میدهد. رعایت نکات بهداشتی و انتخاب مواد غذایی سالم و مطمئن، اهمیت زیادی در پیشگیری از این مشکل دارد.
اقدامات اولیه در صورت مشاهده علائم
در صورت مشاهده علائم مسمومیت غذایی در کودک، اقدامات اولیه بسیار مهم و حیاتی هستند. اولین قدم، جلوگیری از کم آبی بدن است. برای این منظور باید به کودک مقدار زیادی مایعات شفاف مثل آب، آبمیوه طبیعی رقیق شده یا محلولهای مخصوص الکترولیت داده شود تا آب و املاح از دست رفته جبران شود. توقف موقت تغذیه با غذای سنگین توصیه میشود و به جای آن میتوان از غذاهای سبک، ساده و قابل هضم مثل برنج سفید، سیب زمینی پخته یا نان تست استفاده کرد.
در صورت وجود تب یا درد زیاد، با مشورت پزشک میتوان از داروهای مخصوص کودکان مثل استامینوفن استفاده کرد، اما نباید خودسرانه آنتیبیوتیک یا داروهای ضد اسهال داد. اگر علائم شدید یا مداوم بودند مثل استفراغ نوزاد، اسهال خونی، تب بالا یا نشانههای کم آبی شدید، باید سریعا به پزشک مراجعه کرد.
راههای تشخیص مسمومیت غذایی در کودکان
تشخیص مسمومیت غذایی در کودکان، بر اساس علائم بالینی و بررسی سابقهی مصرف غذاهای مشکوک انجام میشود. پزشک ابتدا از والدین دربارهی زمان شروع علائم، نوع غذاهای خورده شده، سابقهی بیماریهای مشابه در اطرافیان یا اعضای خانواده، و میزان مصرف مایعات توسط کودک سؤال میپرسد. در موارد خفیف، نیاز به آزمایش خاصی نیست، اما اگر علائم شدید باشند یا مشکوک به عفونتهای خاص باشد، پزشک آزمایش مدفوع یا در برخی موارد آزمایش خون درخواست میکند.
این آزمایشها به شناسایی عامل بیماریزا کمک میکند و مسیر درمان را مشخصتر میسازند. گاهی برای اطمینان از عدم کم آبی یا آسیب به اندامها، بررسی وضعیت آب بدن، فشار خون و آزمایش الکترولیتها نیز انجام میشود. تشخیص سریع و دقیق، نقش مهمی در شروع درمان به موقع و پیشگیری از عوارض جدی دارد.
روشهای پیشگیری از مسمومیت غذایی در کودکان
پیشگیری از مسمومیت غذایی در کودکان، نیازمند رعایت چند اصل ساده در نگهداری، آماده سازی و مصرف مواد غذایی است. اول از همه، شستن کامل دستها قبل از تهیه غذا و همین طور آموزش شستن دستها به کودک قبل از غذا خوردن، نقش مهمی دارد. همچنین، شست و شو و ضد عفونی کردن میوه و سبزیجات پیش از مصرف و پخت کامل گوشت، مرغ، تخممرغ و غذاهای دریایی بسیار ضروری است. غذاها نباید برای مدت طولانی در دمای اتاق باقی بمانند.
مواد غذایی پخته یا فاسد شدنی باید در یخچال نگهداری شوند. استفاده از شیر و لبنیات پاستوریزه، آب آشامیدنی سالم و پرهیز از مصرف خوراکیهای مشکوک، مانده یا تاریخ گذشته، راهکارهای عالی دیگری هستند. همچنین بهتر است از خرید غذاهای خیابانی یا آمادهای که شرایط بهداشتی آنها مشخص نیست، خودداری شود. رعایت این نکات ساده به میزان زیادی خطر مسمومیت غذایی در کودکان را کاهش میدهد.
سخن آخر
در نهایت، مسمومیت غذایی در کودکان مشکلی است که اگر چه قابل درمان است، اما میتواند در صورت بی توجهی عوارض خطرناکی به همراه داشته باشد. رعایت بهداشت غذایی، مصرف مواد غذایی تازه و مطمئن، و آگاهی والدین از علائم هشدار دهنده اهمیت بزرگی در پیشگیری و مدیریت این وضعیت دارد. در صورت بروز علائم مشکوک، بدون تاخیر به پزشک مراجعه کنید و مراقبتهای لازم را انجام دهید تا کودکتان در کوتاهترین زمان ممکن بهبود یابد.