قرص آهن برای کودکان فقط زمانی انتخاب مناسبی است که کودک از غذا آهن کافی دریافت نکند یا کمبود آهن او با نظر پزشک مطرح باشد. نوع مکمل، مقدار مصرف و مدت درمان باید بر اساس سن، وزن، رژیم غذایی و نتیجه ارزیابی کودک تعیین شود. در این راهنما از دکتر بهار پورروشنی، نکات مهم انتخاب و مصرف مکمل آهن کودک را مرور میکنیم.
مکمل آهن کودکان چیست و چه کاربردی دارد؟
مکمل آهن فرآوردهای است که برای تأمین یا جبران آهن مورد نیاز بدن کودک به کار میرود. آهن برای ساخت هموگلوبین، انتقال اکسیژن در خون و رشد طبیعی کودک ضروری است. این مکملها ممکن است به شکل قطره، شربت، قرص جویدنی یا قرص برای سنین بالاتر عرضه شوند.
این مکملها به شکلهای مختلفی تهیه میشوند که برخی از آنها مخصوص کودکان زیر یک سال، برخی دیگر برای کودکان بالاتر از یک سال و حتی در سنین بالاتر از ۶ سال در دسترس هستند. بهطور کلی، مصرف قرص آهن برای کودکان بهویژه در مواقعی که نیاز به افزایش جذب آهن باشد، به پزشک توصیه میشود. برای اطلاع از زمان مصرف قرص آهن برای کودک خود میتوانید به دکتر بهار پورروشنی، متخصص کودکان و نوزادان مراجعه کنید.
انواع مکمل آهن برای کودکان و انتخاب شکل مناسب
مکملهای آهن کودک بر اساس شکل دارویی و مقدار آهن موجود در هر نوبت مصرف با هم تفاوت دارند. قطره و شربت معمولاً برای شیرخواران و کودکانی که قرص را نمیبلعند کاربردیتر هستند؛ قرص یا قرص جویدنی نیز ممکن است برای کودکان بزرگتر تجویز شود. فهرست زیر شکلهای رایج را نشان میدهد، اما جایگزین توصیه پزشک نیست.
- قرص آهن برای کودکان بالای ۶ سال: این قرصها در دوزهای مناسب برای این گروه سنی تولید میشوند و برای کودکان بزرگتر از ۶ سال توصیه میشوند. این قرصها حاوی آهن فروس سولفات یا فروس گلوکونات هستند که جذب خوبی دارند.
- شربت آهن: این نوع مکمل برای کودکان زیر ۶ سال و به ویژه کودکان خردسال توصیه میشود که توانایی بلعیدن قرص را ندارند. شربتهای آهن با طعمهای مختلفی عرضه میشوند تا مصرف آنها برای کودکان خوشایندتر باشد.
- قطره آهن: این مکمل برای نوزادان و کودکان کمسن و سال که نمیتوانند شربت یا قرص را مصرف کنند، مناسب است. قطرههای آهن دوزهای کمتری دارند و به راحتی میتوان آنها را با آب یا شیر مخلوط کرده و به کودک داد.
- قرصهای جویدنی: این نوع قرصها برای کودکانی که میتوانند قرص را جویده یا شکسته شوند، مناسب هستند. این قرصها دارای طعم میوهای هستند تا مصرف آنها راحتتر شود.
بیشتر بخوانید: خس خس سینه کودکان
چه کودکانی ممکن است به مکمل آهن نیاز داشته باشند؟
نیاز به مکمل آهن معمولاً زمانی بررسی میشود که دریافت غذایی آهن ناکافی باشد یا کودک در معرض کمبود آهن قرار داشته باشد. تشخیص کمبود آهن فقط بر پایه خستگی یا کماشتهایی نیست؛ این علائم میتوانند علتهای دیگری هم داشته باشند. پزشک با بررسی وضعیت کودک و در صورت لزوم آزمایش، درباره شروع مکمل تصمیم میگیرد.
- کمبود آهن در رژیم غذایی: اگر رژیم غذایی کودک حاوی منابع کافی آهن نباشد، ممکن است دچار کمخونی ناشی از کمبود آهن شود. این مشکل در کودکانی که از رژیم غذایی گیاهی یا فاقد آهن کافی برخوردارند، شایعتر است.
- سوء جذب آهن: برخی بیماریها یا شرایط پزشکی مانند بیماری سلیاک یا بیماری التهابی روده میتوانند باعث کاهش جذب آهن در بدن شوند و نیاز به مصرف مکمل آهن را افزایش دهند.
- افزایش نیاز به آهن: کودکانی که به سرعت در حال رشد هستند یا در دورههای خاصی از رشد مانند سنین نوزادی و نوجوانی قرار دارند، به آهن بیشتری نیاز دارند.
- کمخونی ناشی از کمبود آهن: این حالت بهویژه در کودکانی که از کمخونی رنج میبرند، نیاز به مصرف قرص آهن را ایجاد میکند.
نیاز روزانه آهن در سنین مختلف چگونه تعیین میشود؟
نیاز روزانه به آهن با سن، سرعت رشد، الگوی تغذیه و شرایط سلامت کودک تغییر میکند. مقادیر فهرست زیر برای نیاز تغذیهای روزانه است و با دوز درمانی کمخونی تفاوت دارد؛ دوز درمانی باید فقط توسط پزشک تعیین شود.
- نوزادان (۰ تا ۶ ماه): نوزادان بهطور طبیعی آهن مورد نیاز خود را از شیر مادر یا شیر خشک دریافت میکنند. نیاز روزانه به آهن در این گروه سنی حدود ۰.۲۷ میلیگرم است.
- کودکان ۷ ماهه تا ۱ سال: در این گروه سنی نیاز روزانه به آهن حدود ۱۱ میلیگرم است.
- کودکان ۱ تا ۳ سال: نیاز روزانه به آهن در این سن حدود ۷ میلیگرم است.
- کودکان ۴ تا ۸ سال: نیاز روزانه به آهن حدود ۱۰ میلیگرم است.
- کودکان ۹ تا ۱۳ سال: در این گروه سنی نیاز روزانه به آهن ۸ میلیگرم است.
- دختران ۱۴ تا ۱۸ سال: نیاز روزانه به آهن در این گروه سنی حدود ۱۵ میلیگرم است.
در نوزاد نارس، کودک با محدودیت غذایی، بیماریهای زمینهای یا کمبود آهن تأییدشده، برنامه مکمل ممکن است با نیاز معمول روزانه فرق داشته باشد. بنابراین مقدار نوشتهشده روی بستهبندی را بدون بررسی مناسببودن آن برای کودک، معیار مصرف قرار ندهید.
آهن چه نقشی در رشد و سلامت کودک دارد؟
آهن برای ساخت هموگلوبین لازم است؛ هموگلوبین اکسیژن را به بافتهای بدن میرساند. به همین دلیل، کمبود آهن میتواند با کمخونی همراه شود و در برخی کودکان علائمی مانند رنگپریدگی، خستگی، کاهش اشتها یا افت تحمل فعالیت ایجاد کند.
آهن همچنین در رشد مغز و عملکرد طبیعی بدن نقش دارد. با این حال، هر مشکل تمرکز، خستگی یا کندی رشد بهمعنای کمبود آهن نیست. ارزیابی پزشکی کمک میکند علت درست مشخص شود و مکمل فقط در صورت نیاز مصرف شود.
بهترین روش و زمان مصرف مکمل آهن کودک
اگر پزشک زمان دیگری تعیین نکرده باشد، آهن معمولاً با فاصله از شیر و لبنیات مصرف میشود، زیرا کلسیم میتواند جذب آن را کاهش دهد. مصرف آن با معده خالی ممکن است جذب بهتری داشته باشد، اما در بعضی کودکان باعث دلدرد یا تهوع میشود.
در صورت ناراحتی گوارشی، پزشک ممکن است مصرف همراه مقدار کمی غذا را پیشنهاد کند. آهن میتواند مدفوع را تیره کند و برخی شکلهای مایع نیز دندانها را موقتاً رنگی کنند. مقدار دارو را با ابزار اندازهگیری خود فرآورده بدهید و مکمل را دور از دسترس کودک نگه دارید، زیرا مصرف بیش از حد آهن خطرناک است.
چه زمانی مصرف آهن کودک باید با احتیاط یا پس از ارزیابی پزشک باشد؟
مکمل آهن برای همه انواع کمخونی مناسب نیست و در برخی شرایط نباید بدون نظر پزشک مصرف شود. اگر کودک سابقه بیماریهای خونی، بیماری زمینهای، مصرف داروهای دیگر یا واکنش غیرعادی به مکمل دارد، پیش از شروع یا ادامه مصرف با پزشک مشورت کنید. موارد مهم در فهرست زیر آمدهاند.
- کودکان با افزایش سطح آهن بدن: در صورتی که کودک دارای اضافه آهن در بدن باشد (هموسیدروز)، مصرف قرص آهن میتواند مشکلات جدی ایجاد کند.
- مشکلات گوارشی خاص: برخی بیماریهای گوارشی مانند اختلالات جذب آهن (مانند بیماری سلیاک) ممکن است باعث عدم جذب مناسب آهن شوند و نیاز به درمان خاص داشته باشند.
- مسمومیت آهن: مصرف بیش از حد آهن میتواند به مسمومیت منجر شود که در برخی موارد میتواند کشنده باشد. بنابراین باید از مصرف بیش از حد خودسرانه پرهیز شود.
جمعبندی: آیا کودک شما به قرص آهن نیاز دارد؟
مکمل آهن میتواند برای کودکی که کمبود آهن دارد یا در معرض آن است مفید باشد، اما انتخاب نوع و مقدار آن نباید بر اساس حدس یا توصیه عمومی انجام شود. معیار درست تصمیم، سن و تغذیه کودک، عوامل خطر، معاینه و در صورت نیاز آزمایش است. اگر درباره نیاز کودک خود به آهن تردید دارید، ارزیابی توسط متخصص کودکان مانند دکتر بهار پورروشنی، مسیر ایمنتری برای انتخاب و پیگیری مکمل فراهم میکند.
سلام باید اطلاعات داشت در امر بچه داری ،ممنون
بله ممنون از زمانی که گذاشتین