زردی در نوزادان یک بیماری شایع است که با زرد شدن پوست و سفیدی چشم ها مشخص میشود. این وضعیت می تواند برای والدین جدید نگران کننده باشد، اما درک این نکته ضروری است که زردی اغلب یک فرآیند فیزیولوژیکی طبیعی در نوزادان است. در این مقاله، علل، علائم، تشخیص و گزینههای درمانی زردی در نوزادان را بررسی میکنیم و به والدین کمک میکنیم تا با اطمینان از این بیماری عبور کنند.
زردی در نوزادان چیست؟
زردی در زمانی که بیلیروبین در خون نوزاد تجمع داشته باشد ایجاد میشود. بیلیروبین یک رنگدانه زرد است که هنگام تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز تولید میشود. این عارضه بزرگسالان، کبد این ماده را پردازش و دفع میکند، اما در نوزادان تازه متولد شده، کبد هنوز به طور کامل رشد نکرده است و ممکن است نتواند بیلیروبین را به طور مؤثر دفع کند. نتیجه این تجمع، زرد شدن پوست و سفیدی چشمها است.
گرمی باعث زردی نوزاد میشه؟
بیشتر بخوانید: سرماخوردگی کودکان
انواع زردی در نوزادان
زردی نوزادان میتواند علل و شدتهای مختلفی داشته باشد و شناخت این تفاوتها برای والدین و پزشکان اهمیت زیادی دارد. برخی انواع زردی کاملا طبیعی و گذرا هستند، در حالی که برخی دیگر نیازمند بررسی و درمان فوری میباشند. در ادامه، مهمترین انواع زردی نوزادان و ویژگیهای هر کدام را بررسی میکنیم.
یرقان فیزیولوژیکی
یرقان فیزیولوژیکی شایعترین نوع زردی در نوزادان است. این نوع در روز دوم یا سوم پس از تولد ظاهر میشود و اغلب در عرض دو هفته بدون درمان خاصی برطرف میشود. علت آن، کبد نابالغ نوزاد است که هنوز قادر به پردازش و دفع کامل بیلیروبین نیست. این نوع زردی خفیف و بیخطر است.
زردی پاتولوژیک
زردی پاتولوژیک در ۲۴ ساعت اول پس از تولد ظاهر میشود و اغلب نشاندهنده مشکل زمینهای سلامت نوزاد است. علل رایج آن شامل ناسازگاری گروه خونی بین مادر و نوزاد، عفونتها، کمخونی همولیتیک یا اختلالات ژنتیکی میشود. این نوع زردی نیاز به تشخیص سریع و درمان پزشکی دارد تا از عوارض جدی جلوگیری شود.
زردی ناشی از شیردهی ناکافی
این نوع زردی در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند اما دریافت شیر کافی ندارند رخ میدهد. کمبود تغذیه منجر به کم آبی و کاهش دفع بیلیروبین از طریق مدفوع میشود. با افزایش دفعات شیردهی و بهبود دریافت شیر، این نوع زردی خود به خود برطرف میشود.
زردی شیر مادر
در برخی نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند بعد از هفته اول تولد ظاهر شود و تا چند هفته ادامه یابد. این نوع زردی به دلیل مواد موجود در شیر مادر است که موقتا بر متابولیسم بیلیروبین اثر میگذارند. برخلاف زردی شیردهی ناکافی، این نوع خفیف است و ادامه شیردهی توصیه میشود.
علت بروز زردی در نوزادان
علت اصلی زردی در نوزادان، نارس بودن و تکامل نیافتن کامل کبد است که توانایی پردازش بیلیروبین را کاهش میدهد. با این حال، عوامل دیگری نیز میتوانند باعث افزایش سطح بیلیروبین شوند که در ادامه توضیح داده میشوند:
ناسازگاری گروه خونی
اگر گروه خونی مادر با نوزاد متفاوت باشد، سیستم ایمنی مادر ممکن است آنتیبادیهایی تولید کند که به گلبولهای قرمز نوزاد حمله میکنند. این حالت باعث تجزیه سریع گلبولهای قرمز و تولید بیش از حد بیلیروبین میشود. معمولترین نمونهها شامل ناسازگاری ABO یا Rh هستند. زردی ناشی از ناسازگاری گروه خونی شدیدتر از زردی فیزیولوژیک است و ممکن است نیاز به فتوتراپی یا حتی تعویض خون داشته باشد.
نارس بودن نوزاد
نوزادان نارس به دلیل تکامل ناکامل کبد و سایر اندامها در معرض خطر بالای زردی قرار دارند. آنزیمهای کبدی که مسئول دفع بیلیروبین هستند، هنوز به حد کافی فعال نیستند و سیستم گوارش نیز ممکن است ضعیف باشد. در نتیجه، بیلیروبین در خون تجمع پیدا میکند. همچنین، نوزادان نارس بیشتر در معرض مشکلاتی مانند کمآبی و تغذیه ناکافی هستند که میتواند زردی را تشدید کند.
عفونتها
عفونتهای نوزادی، مانند سپسیس یا عفونتهای باکتریایی و ویروسی، میتوانند عملکرد کبد را مختل کرده و دفع بیلیروبین را کاهش دهند. در این حالت، زردی ممکن است سریعتر از حالت طبیعی پیشرفت کند و با علائم دیگری مانند تب، بیحالی یا مشکل در تغذیه همراه باشد. این نوع زردی نیازمند تشخیص فوری و درمان پزشکی مناسب است تا از بروز عوارض شدید جلوگیری شود.
اختلالات ژنتیکی
برخی بیماریهای ژنتیکی، مانند سندرم گیلبرت، سندرم کریگلر-نجار یا کمبود آنزیمهای مرتبط با متابولیسم بیلیروبین، میتوانند توانایی بدن نوزاد در پردازش بیلیروبین را کاهش دهند. این نوع زردی طولانیتر، مقاومتر به درمان و ممکن است نیازمند پیگیری طولانی مدت پزشکی باشد. در موارد شدید، درمانهای خاصی مانند دارو یا فتوتراپی مکرر ممکن است لازم باشد.
بیشتر بخوانید: کمبود وزن در کودکان
چگونه متوجه بشیم نوزاد زردی دارد؟
شایعترین نشانه زردی در نوزادان، زرد شدن پوست و سفیدی چشمها است. زردی ابتدا در صورت و سپس به سمت سینه، شکم و پاها گسترش مییابد. علاوه بر تغییر رنگ پوست، علائم دیگری نیز ممکن است دیده شود که نشاندهنده زردی یا شدت آن هستند:
- ادرار تیره
- مدفوع کم رنگ
- بیحالی یا کم تحرکی
- تغذیه ضعیف
چگونه تشخیص دهیم نوزاد زردی دارد؟
تشخیص زردی در نوزادان بر اساس مشاهده بالینی و آزمایشهای تخصصی انجام میشود. والدین میتوانند علائم اولیه را در خانه مشاهده کنند، اما تایید نهایی و تعیین شدت زردی نیازمند ارزیابی پزشک متخصص اطفال است.
علائم قابل مشاهده در خانه
شایعترین نشانه زردی در نوزادان، زرد شدن پوست و سفیدی چشمها (صلبیه) است. زردی ابتدا در صورت و سر ظاهر میشود و سپس به سمت سینه، شکم و پاها گسترش مییابد. علاوه بر تغییر رنگ پوست، والدین ممکن است علائم دیگری مانند ادرار تیره، مدفوع کم رنگ یا خاکستری، بیحالی یا کم تحرکی و کاهش علاقه به شیر خوردن را مشاهده کنند. توجه به این علائم کمک میکند تا زردی در مراحل اولیه شناسایی شود.
تشخیص پزشکی توسط پزشک
برای تشخیص دقیق زردی، پزشک متخصص اطفال از روشهای مختلفی استفاده میکند. معاینه فیزیکی شامل بررسی رنگ پوست و سفیدی چشم نوزاد و ارزیابی شدت و گسترش زردی است. در برخی موارد، اندازهگیری بیلیروبین از راه پوست با دستگاه غیرتهاجمی انجام میشود که سطح تقریبی بیلیروبین را نشان میدهد و نیاز به آزمایش خون را مشخص میکند.
آزمایش خون و بررسیهای تکمیلی
دقیقترین روش برای تشخیص زردی، اندازهگیری سطح بیلیروبین سرمی است. پزشک سطح بیلیروبین غیرمستقیم و مستقیم را بررسی میکند تا نوع زردی فیزیولوژیک یا پاتولوژیک مشخص شود. در صورت نیاز، آزمایشهای تکمیلی مانند CBC، گروه خونی مادر و نوزاد، بررسی ناسازگاری Rh و تستهای کبدی نیز انجام میگیرد.
ارزیابی شدت زردی و نیاز به درمان
پس از تعیین سطح بیلیروبین، پزشک با استفاده از جداول استاندارد (مثل جدول AAP) شدت زردی را نسبت به سن و وزن نوزاد ارزیابی میکند. بر اساس نتایج، تصمیم گرفته میشود که آیا نوزاد به مراقبت خانگی و پایش مکرر، فتوتراپی یا درمان بیمارستانی و در موارد شدید، تعویض خون یا اقدامات اورژانسی نیاز دارد. توجه داشته باشید که زردی شدید یا سریعاً پیشرفته میتواند خطرناک باشد و در صورت عدم درمان منجر به آسیب مغزی (کرنیکترس) شود.
درمان زردی
درمان زردی به شدت بیماری و علت اصلی آن بستگی دارد. گزینه ها عبارتند از:
1. فتوتراپی
فتوتراپی رایج ترین درمان زردی در نوزادان است. این شامل قرار دادن نوزاد در زیر نورهای آبی ویژه است که به تجزیه بیلی روبین در پوست کمک می کند. بسته به سطح بیلی روبین، درمان می تواند در بیمارستان یا در خانه انجام شود.
2. تبادل انتقال خون
در موارد شدید، ممکن است نیاز به تعویض خون باشد. این روش شامل جایگزینی تدریجی خون کودک با خون اهدایی است که به کاهش سریع سطح بیلی روبین کمک می کند.
3. افزایش تغذیه
برای موارد خفیف زردی، افزایش دفعات تغذیه می تواند کمک کننده باشد. تغذیه با شیر مادر یا شیر خشک به تقویت حرکات روده کمک می کند که می تواند بیلی روبین را از بدن دفع کند.
پیشگیری از زردی در نوزادان
والدین با رعایت برخی نکات میتوانند خطر آن را کاهش دهند. تغذیه منظم و کافی نوزاد باعث افزایش دفع بیلیروبین از طریق مدفوع میشود و کمآبی را کاهش میدهد. همچنین، مراجعه منظم به پزشک و پایش وزن نوزاد به شناسایی زودهنگام زردی کمک میکند. آگاهی از ناسازگاری گروه خونی و مراقبت دقیق از علائم زردی، تغییر رنگ پوست، ادرار و مدفوع نیز میتواند از بروز زردی شدید جلوگیری کند و سلامت نوزاد را تضمین نماید.
نتیجه گیری
زردی در نوزادان یک بیماری شایع و خوش خیم است. درک علل، علائم و گزینههای درمانی میتواند به والدین کمک کند تا با اطمینان خاطر از این تجربه عبور کنند. تشخیص زودهنگام و مداخله بسیار مهم است، بنابراین والدین باید مراقب باشند و در صورت داشتن هر گونه نگرانی با پزشک اطفال خود مشورت کنند. با مراقبت مناسب، اکثر نوزادان بدون هیچ گونه عوارض طولانی مدت بهبود می یابند.
سوالات متداول
خیر، اما زردی بسیار شایع است و تقریبا نیمی از نوزادان سالم و بیشتر نوزادان نارس دچار درجاتی از زردی میشوند.
این عارضه خفیف که در روزهای دوم تا پنجم پس از تولد ظاهر میشود و به تدریج کاهش مییابد طبیعی است. که در ۲۴ ساعت اول تولد رخ میدهد یا سریع پیشرفت میکند ممکن است پاتولوژیک باشد و نیازمند ارزیابی فوری است.
زردی فیزیولوژیک در عرض دو هفته برطرف میشود. انواع پاتولوژیک یا ناشی از مشکلات زمینهای ممکن است طولانیتر باشد و نیازمند درمان باشند.