بیش فعالی در کودکان یکی از مشکلات شایع روانشناختی است که میتواند تأثیرات زیادی بر عملکرد اجتماعی، تحصیلی و روابط خانوادگی آنها بگذارد. این اختلال که به اختصار ADHD نیز شناخته میشود، به معنای ناتوانی در تمرکز، عدم کنترل بر رفتارهای تکانشی، و فعالیت زیاد در کودکان است. این شرایط نیازمند تشخیص دقیق و درمان مناسب از سوی متخصصین میباشد تا کودک بتواند در زندگی روزمره خود بهتر عمل کند و عملکرد بهتری داشته باشد.
بیش فعالی در کودکان چیست؟
بیش فعالی در کودکان یا ADHD یک اختلال عصبی-رفتاری است که در آن کودک به طور مداوم از نظر سطح انرژی، توجه و تمرکز با مشکلاتی روبهرو میشود. این اختلال در دوران کودکی مشخص میشود و در بسیاری از موارد تا بزرگسالی ادامه مییابد. کودکانی که دچار بیش فعالی هستند، ممکن است توانایی کنترل هیجانات خود را نداشته باشند و در موقعیتهای مختلف مانند مدرسه یا خانه به سختی تمرکز کنند. این وضعیت میتواند موجب ایجاد مشکلات در روابط اجتماعی، تحصیلی و حتی خانوادگی شود.
این اختلال بهطور معمول به سه دسته اصلی تقسیم میشود: بیشفعالی، کمبود توجه و ترکیبی از هر دو. کودکانی که بیشتر دچار مشکل در تمرکز هستند، ممکن است کمتر فعال باشند، در حالی که کودکانی که دچار بیشفعالی هستند، حرکات بیوقفه دارند و قادر به نشستن در یک مکان برای مدت طولانی نیستند. جهت درمان بیش فعالی کودک میتوانید به دکتر بهار پورروشنی، متخصص کودکان و نوزادان مراجعه کنید.
علل بیش فعالی در کودکان
علل دقیق بیش فعالی در کودکان هنوز بهطور کامل مشخص نشدهاند، اما تحقیقات نشان دادهاند که چندین عامل ممکن است در بروز این اختلال دخیل باشند. یکی از این عوامل، مسائل ژنتیکی است که ممکن است از طریق ارثی به کودک منتقل شود. همچنین، تغییرات در ساختار مغز و نحوه عملکرد آن نیز میتواند نقش مهمی در بروز بیش فعالی داشته باشد. به عبارت دیگر، نقص در انتقالدهندههای عصبی در مغز، مانند دوپامین، ممکن است باعث بروز علائم این اختلال شود.
عوامل محیطی نیز میتوانند به بروز بیش فعالی کمک کنند. مثلا، مصرف مواد مخدر یا الکل توسط مادر در دوران بارداری، آسیبهای مغزی یا مشکلات تولد، همچنین محیطهای پر استرس یا اختلالات در تغذیه میتوانند موجب تشدید علائم این اختلال در کودکان شوند. در برخی موارد، مشکلات عاطفی و روانی کودکان، مانند سوءاستفاده یا نادیدهگرفتن احساسات آنها، ممکن است باعث افزایش رفتارهای بیشفعال شود.
بیشتر بخوانید: اسهال در کودکان
علائم بیش فعالی در کودکان
کودکانی که دچار بیش فعالی هستند، ممکن است علائمی مانند عدم توجه به جزئیات، فراموشی مکرر تکالیف مدرسه، بیقراری، ناتوانی در نشستن در یک مکان برای مدت طولانی، و پاسخ دادن به سوالات قبل از اینکه بهطور کامل پرسیده شوند، نشان دهند. این کودکان به راحتی حواسشان پرت میشود و در هنگام انجام تکالیف یا فعالیتهای روزمره، نمیتوانند تمرکز کنند. همچنین ممکن است دچار اضطراب و عدم کنترل بر رفتارهای خود شوند.
برخی از علائم دیگر شامل فعالیت بیش از حد، دشواری در مدیریت احساسات و ناتوانی در پیگیری دستورات و تکالیف ساده است. این کودکان ممکن است در مدرسه یا خانه برای انجام کارهای روزمره دچار مشکل شوند و ممکن است بهطور مکرر دچار مشکلات رفتاری، اجتماعی و تحصیلی شوند. در موارد شدیدتر، این مشکلات ممکن است بر روابط شخصی و خانوادگی کودک نیز تأثیر بگذارند.
بیشتر بخوانید: برفک دهان نوزاد
تشخیص بیش فعالی در کودکان
تشخیص بیش فعالی در کودکان نیاز به ارزیابی دقیق و جامع از سوی متخصصین دارد. پزشک یا روانشناس کودک از طریق مشاهده رفتارهای کودک، مصاحبه با والدین، معلمان و ارزیابی تاریخچه پزشکی کودک، تشخیص میدهد که آیا کودک دچار بیش فعالی است یا خیر. ابزارهای تشخیصی مانند پرسشنامههای خاص، ارزیابی روانشناختی و مشاهده دقیق در محیطهای مختلف (مانند خانه و مدرسه) برای تشخیص دقیق و مطمئن ضروری هستند.
علاوه بر بررسی علائم رفتاری، پزشک ممکن است از آزمایشهای اضافی برای ارزیابی سلامت جسمی و شناختی کودک استفاده کند تا اطمینان حاصل کند که هیچ اختلال پزشکی دیگری وجود ندارد که علائم مشابه به بیش فعالی ایجاد کرده باشد. برای تشخیص قطعی، باید این علائم در مدت زمان حداقل ۶ ماه در محیطهای مختلف مشاهده شوند.
روشهای پیشگیری از بیش فعالی در کودکان
اگرچه نمیتوان از بروز بیش فعالی در کودکان بهطور قطعی جلوگیری کرد، اما برخی روشها میتوانند به کاهش خطر بروز این اختلال کمک کنند. از جمله این روشها، اطمینان از داشتن یک دوران بارداری سالم است. مراقبتهای دوران بارداری، تغذیه مناسب، اجتناب از مصرف مواد مخدر و الکل و کاهش استرس میتوانند به کاهش خطر ابتلا به بیش فعالی در کودکان کمک کنند. همچنین، ایجاد محیطی سالم و مثبت برای کودک و حمایت از رشد روانی و عاطفی آنها نیز در پیشگیری از این اختلال اثربخش است.
تغذیه مناسب و مراقبت از سلامت روانی کودک در مراحل ابتدایی زندگی نیز میتواند نقش مهمی در پیشگیری از اختلالات رفتاری و بیش فعالی ایفا کند. تشویق کودکان به انجام فعالیتهای بدنی منظم و فعالیتهای خلاقانه، همراه با حمایت از مهارتهای اجتماعی آنها، میتواند به بهبود تواناییهای شناختی و رفتاری کودک کمک کند.
به چه دکتری مراجعه کنیم؟
برای درمان بیش فعالی در کودکان، بهترین گزینه مراجعه به پزشک یا متخصصی است که در زمینه اختلالات رفتاری و روانشناسی کودکان تخصص دارد. دکتر بهار پورروشنی، متخصص کودکان و نوزادان، یکی از پزشکان با تجربه و ماهر در این حوزه است. ایشان میتوانند تشخیص دقیق و درمانهای مناسب برای کودکان مبتلا به بیش فعالی را ارائه دهند. مراجعه به یک پزشک متخصص برای دریافت مشاوره دقیق و برنامه درمانی مناسب برای کودک از اهمیت ویژهای برخوردار است.
روشهای درمان بیش فعالی در کودکان
درمان بیش فعالی در کودکان ترکیبی از روشهای دارویی و غیر دارویی است. درمانهای دارویی شامل استفاده از داروهای محرک مانند متیل فنیدیت (Ritalin) و آمفتامینها است که به افزایش تمرکز و کاهش بیشفعالی کمک میکنند. پزشک ممکن است داروهای دیگری را نیز بسته به وضعیت کودک تجویز کند. این داروها تحت نظر متخصص باید مصرف شوند تا از بروز عوارض جانبی جلوگیری شود.
در کنار دارو، درمانهای روانشناختی و رفتاری نیز برای کاهش علائم بیش فعالی بسیار موثر هستند. روشهای درمانی مانند آموزش مهارتهای اجتماعی، مدیریت رفتار و برنامههای آموزشی ویژه میتوانند به بهبود عملکرد کودک در محیط مدرسه و خانه کمک کنند. همچنین، مشاوره والدین برای آگاهی از نحوه برخورد و مدیریت رفتار کودک از اهمیت بالایی برخوردار است.
نتیجهگیری
بیش فعالی در کودکان یک اختلال پیچیده است که نیاز به تشخیص دقیق و درمان مناسب دارد. این اختلال میتواند تأثیرات زیادی بر زندگی کودک و خانواده بگذارد، اما با تشخیص صحیح و درمان به موقع، میتوان علائم آن را کنترل کرد و به کودک کمک کرد تا در زندگی روزمرهاش موفق باشد. مراجعه به متخصصین ماهر، مانند دکتر بهار پورروشنی، و استفاده از روشهای درمانی صحیح میتواند نقش مهمی در بهبود وضعیت کودک و پیشگیری از مشکلات آینده ایفا کند.